Belle Epoque

Historia Otwocka (1877 - 1914)

Dom "Mój" w Brzegach oraz jego twórca na ganku.
Dom "Mój" w Brzegach oraz jego twórca na ganku.

     Koniec wojny Francusko Pruskiej w 1871 roku wyznacza początek „pięknej epoki”. Czasu dobrobytu i spokoju. Rozkwitu przemysłu i kultury. Jest to czas gdy Warszawę nazywa się „Paryżem północy”. Miasto przyciąga wielu kusząc możliwością szybkiego wzbogacenia się. Powiększa się klasa średnia złożona z urzędników, wojskowych, inteligentów, lekarzy i artystów. Jest to też czas rozwoju komunikacji dzięki coraz większemu wykorzystaniu silnika parowego. Po Wiśle pływają parostatki a w Warszawie budowane są kolejne dworce kolei żelaznych.  Jednak w porównaniu z Anglikami czy Francuzami „piękna epoka” dla Polaków ma gorzki smak niewoli. Polacy żyją pod zaborami już sto lat. Ostatni zryw niepodległościowy – Powstanie Styczniowe upada a zwycięska Rosja Carska wchłania podległe jej, ale do tej pory odrębne Królestwo Polskie. W powstaniu bierze udział również Michał Andriolli za co zostaje zesłany w głąb Rosji. Andriolli wraca w roku 1871 i po paru latach, a dokładnie 21 lutego 1880 roku kupuje od Zygmunta Kurtza grunty na obydwu brzegach rzeki Świder na północ od Karczewa. Andriolli za 202 hektary płaci 18 tysięcy rubli.

Stacja kolejowa w Otwocku
Stacja kolejowa w Otwocku

     Trzy lata wcześniej, w roku 1877 rusza Kolej Żelazna Nadwiślańska a w okolicy powstaje stacja kolejowa Otwock Stacyjny.  Zadaniem stacji jest przeładunek i dalszy transport torfu wydobywanego w Anielinie a dowożonego kolejką konną. Pamiątką po torach jest ulica Andriollego ciągnąca się aż do jeziora „Torfy”. Dobre połączenie z Warszawą było kluczowe dla przyszłej wilegiatury. Andriolli pierwsze drewniane domy buduje sam według własnego pomysłu stając się ojcem stylu Nadświdrzańskiego. Lekkie, finezyjnie zdobione wille podobają się gościom którzy chętnie wypoczywają nad brzegiem rzeki. W jednym z tych domków 22 grudnia 1881 roku Andriolli kończy prace nad ilustracjami do „Pana Tadeusza”.

Dworek "Bojarów" nad Świdrem
Dworek "Bojarów" nad Świdrem

W roku 1885 odbywa się Wystawa Rolniczo Przemysłowa w Warszawie. Po jej zakończeniu Andriollemu udaje się zakupić cztery drewniane pawilony wystawowe które staną nad brzegiem Świdra jako kolejne wille dla letników. Artysta zaprasza do Brzegów licznych gości. Organizuje dla nich rejsy po Wiśle. Mieszkańcy Warszawy z chęcią przyjeżdżają odpoczywać wśród ciszy sosnowych lasów. Z czasem buduję własne wille na czas urlopu inni przeprowadzają się na stałe. Rodzi się Wilegiatura Otwocka. W roku 1882 sąsiadem Andriollego zostaje Konstanty Oskragiełło, buduje on murowany dworek Bojarów i urządza letnisko. Propaguje zdrowy tryb życia, weganizm i opalanie co na tamte czasy było dość niespotykane.

Belle epoque w Otwocku. Na szyldach napisy po polsku i rosyjsku.
Belle epoque w Otwocku. Na szyldach napisy po polsku i rosyjsku.

Jednak prawdziwe życie powstającego miasta tętni w okolicach stacji kolejowej. W roku 1893 doktor Józef Geisler, miejscowy lekarz, otwiera pierwsze nizinne sanatorium dla piersiowo chorych. Przy sanatorium powstaje mała apteka. Geisler odkrywa lecznicze właściwości otwockiego powietrze i wyznaczył drogę rozwoju miasta na kolejne 50 lat. Edmund Diehl opisuje miasto w swojej monografii „Wille w Otwocku i warunki pobytu tamże”. Feliks Pągowski otwiera „Cassino” – lokal posiadający restaurację, cukiernię, bufet, sklep spożywczy i sale koncertowo teatralną. (obecnie Andriollego 13) Jadwiga Nesterowiczówna prowadzi najlepszy pensjonat przy skrzyżowaniu ulicy Kościelnej i Kościuszki. Aldoph Goldman uruchamia cegielnie „Teklin” od której prowadzi tory ulicą Samorządową do stacji w Otwocku. Jest to też moment budowy kaplicy, która już w 1902 roku zostaje przebudowana na kościół. Jednak w dalszym ciągu pod względem administracji państwowej i kościelnej Otwock znajduje się pod jurysdykcją Karczewa mimo petycji złożonej do władz w 1908 roku.

Wyjście z peronów na bazar.
Wyjście z peronów na bazar.

     Wśród pierwszych mieszkańców Otwocka znaleźli się wysocy rangą oficerowie armii carskiej: płk Aleksander Westenrick, gen Michał Jacymirski oraz gen Andriej Margrafskij, zastrzelony w 1906 roku przez bojowców Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej. Strzały i zamachy bombowe były w tym czasie na porządku dziennym. A założycielem Organizacji Bojowej PPS był nie kto inny jak przyszły marszałek Polski - Józef Piłsudski.
Osada nazywana Willami Otwockimi ciągle się rozwija.
w 1905 roku powstaje szkoła dwuklasowa przy ul Reymonta.
     w 1906 ukazuje się „ Przewodnik po Otwocku i jego okolicy”  w którym autorzy piszą:
„Zaznaczając, że wydawnictwo to nie ma na celu zysków materialnych wydawców, lecz jedynie dobro interesowanych, oraz rozwój samego Otwocka.” I rzeczywiście dzięki przybyszom z Warszawy i z dalszych stron osada powiększa się o kolejne wille. Powstają kolejne pensjonaty i sanatoria co wymusza zapotrzebowanie na żywność i inne dobra. Otwock przyciąga Żydów. Jedni przybywają tu z powodów zdrowotnych, inni w celu założenia interesu. Sklepu lub warsztatu tak potrzebnych w rozwijającym się szybo uzdrowisku.

Obserwatorium Magnetyzmu Ziemskiego
Obserwatorium Magnetyzmu Ziemskiego

w 1910 zostaje oddany do użytku nowy, murowany dworzec i wieża ciśnień a w pobliskiej osadzie Świder Emil Wedel kupuje część folwarku Wolimontowice z przeznaczeniem na ośrodek kolonijny dla dzieci pracowników zakładów cukierniczych „Wedel”. Budynek nadal stoi i niszczeje a po drugiej stronie ulicy Kołłątaja, za stacją LPG stoi drewniana willa Wolimontowice.
w 1911 zostaje uruchomiona elektrownia miejska.
w 1912 powstaje Towarzystwo Przyjaciół Otwocka – działające po dziś dzień.
w 1913 powstaje Ochotnicza Straż Pożarna. Jej twórcą był artysta malarz -
Strzeżymir Rawicz Pruszyński. Strażacy pracowali za darmo a sprzęt kupowali za dobrowolne składki i pieniądze przekazane z dobrowolnego opodatkowania mieszkańców.

w 1914 do Otwocka dojeżdża kolejka wąskotorowa Jabłonna – Karczew.
a profesor Stanisław Kalinowski uruchamia pierwsze na ziemiach polskich Obserwatorium Magnetyzmu Ziemskiego.

Willa Tomaszów.
Willa Tomaszów.

W tym samym roku założono kasę Pożyczkowo-Oszczędnościową „Nasza Kasa”.
Rok 1914 przyniósł światu kataklizm który zakończył „piękną epokę”. Wielka Wojna odbiła swoje piętno na Europie ale również na Otwocku. Jednak Polakom przyniosła wymarzoną wolność.

     W przeciągu niespełna 40 lat tam gdzie był tylko las i piach, pod zaborem obcego mocarstwa, powstało piękne i popularne uzdrowisko. Mieszkańcy osady nie oglądali się na innych, nie czekali aż jakaś władza „zrobi im miasto”. Brali sprawy w swoje ręce. Budowali piękne, niepowtarzalne wille i tworzyli wokół nich ogrody. Sami, dobrowolnie finansowali instytucje publiczne. Zrzeszali się w organizacjach mających na celu rozwój Otwocka. I udało im się. Dlaczego teraz, prawie 130 lat od przyjazdu pierwszego pociągu na stacje w środku lasu, mieszkańcy Otwocka potrafią tylko narzekać na swoje miasto? Zostawiam Was z tym pytaniem i do zobaczenia wśród sosen!